تهامه تهامه همان كرانهء باريك موازى با امتداد درياى سرخ است ( كه ميان دريا و جبل السراة واقع شده است ) . شايد واژه تهامه با واژه تيامتو در بابلى ( به معناى دريا ) و تهوم در عبرى پيوند داشته باشد . « 1 » جواد على مىگويد : من برآنم كه ريشه اين واژه سامى كهن است و با شيبهاى كرانه‌اى بسيار گرم و نمناك ( ساحل درياى سرخ ) ارتباط دارد . « 2 » پهناى تهامه در نقاط مختلف كرانهء دريا تغيير مىكند . در بعضى جاها به پنجاه ميل مىرسد . قسمتى از تهامه را كه در مقابل يمن واقع است ، « تهامه يمن » گفته‌اند . ارتفاع تهامه يمن در مشرق بيشتر است ، به‌طورى كه در اين قسمت زمين به تپه‌هايى از سنگهاى آهكى و آتشفشانى تبديل مىشود . « 3 » تهامه را به سبب ژرف بودن ، غور يا سافله ( پايين ) نيز گفته‌اند . « 4 » ابن رسته تهامه را از اقليم دوم شمرده و مىنويسد : عاملى از طرف مرزبان ( ايرانى ) باديه بر . . . تهامه نظارت مىكرد و خراج آن نواحى را جمع‌آورى مىكرد . « 5 » اصطخرى دربارهء محدوده تهامه مىنويسد : تهامه كوههايى است كه در غرب به درياى قلزم ، در شرق به ناحيت صعده و نجران ، در شمال به مكه و در جنوب به ( شهر ) صنعاء محدود مىشود . « 6 » اين وصف ظاهرا منطبق با تهامه يمن است . زبيد مركز تهامهء يمن است . به نوشتهء ابن خرداذبه ناحيهء زبيد در مقابل ساحل غلافقه و ساحل مندب واقع است . « 7 » مقدسى مىنويسد : زبيد قصبهء تهامه يمن و يكى از دو مادر شهر يمن و جايگاه شاهان است . شهرى معتبر و خوش‌ساخت كه به بغداد يمن شهره شده است . در اين شهر بازرگانان ، دانشمندان ، بزرگان و اديبان زندگى مىكنند . زبيد براى ساكنانش شهرى مبارك است . چاههاى آبش شيرين و گرمابه‌هايش پاكيزه است . شهر بارويى از گل ( خشت ) با چهار دروازه به نامهاى دروازهء غلافقه ، دروازهء عدن ، دروازهء هشام و دروازه شبارق دارد . اطراف شهر ديه‌ها و كشتزارهاست . از مكه

--> ( 1 ) . المفصل فى تاريخ العرب . . . ؛ ج 1 ، ص 174 . ( 2 ) . همانجا . ( 3 ) . Ency . of Islam ; Vol . 4 , p . 769 . ( 4 ) . معجم البلدان ؛ ج 1 ، ص 902 . ( 5 ) . الاعلاق النفيسه ؛ ص 96 و 177 . ( 6 ) . مسالك و ممالك ؛ ص 26 . ( 7 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 116 .